ABC SZTUKI KARMIENIA PIERSIĄ

Jak do wszystkiego co nowe i nieznane warto się przygotować, szczególnie do tak ważnej czynności jak karmienie dziecka. Warto przed porodem trochę poznać jak prawidłowo karmić dziecko piersią, jak przebiega laktacja, co zapewnia jej prawidłowy przebieg, a co może go zaburzać.  Na to czy nasze karmienie piersią będzie udane składa się wiele czynników, m. in. sposób i przebieg porodu, procedury medyczne stosowane podczas porodu, w tym podawane leki, stan zdrowia mamy i dziecka, budowa piersi mamy oraz jamy ustnej dziecka, a co najistotniejsze technika karmienia oraz mechanizm ssania piersi przez dziecko.

Przebieg karmienia w pierwszych dobach po porodzie oraz w okresie stabilizacji laktacji (pierwsze 4-6- tygodnie) ma kluczowe znaczenie. Wszystkie nieprawidłowości powinny być wychwycone jak najszybciej (najlepiej w wciągu pierwszych 2 tygodni), wówczas skorygowanie ich przynosi najlepsze efekty i pozwala ochronić laktację.

A. DOBRY POCZĄTEK – prawidłowo przeprowadzony pierwszy kontakt „skóra do skóry”

– powinien być przeprowadzony bezpośrednio po porodzie (fizjologicznym lub drogą cięcia cesarskiego)

– powinien trwać przynajmniej 2 godziny, jeśli stan matki i dziecka na to pozwala „skóra do skóry”, czyli dziecko jest w samym pampersie

– odbywa się wówczas pierwsze karmienie (z pomocą personelu, jeśli jest taka potrzeba)

– ważenie, mierzenie, dokładne badanie i ubranie dziecka powinno nastąpić po zakończeniu przez dziecko pierwszego karmienia

– dlaczego, to takie ważne:

  1. dochodzi do kolonizacji skóry noworodka florą bakteryjną matki (a nie szpitala)
  2. wytwarza się więzi między matką a dzieckiem
  3. dziecko jest chronione przed hipotermią (wychłodzeniem)
  4. siara, którą pobiera dziecko stanowi naturalną ochronę przed infekcjami
  5. na skutek wyrzutu oksytocyny macica szybciej i lepiej się obkurcza, co chroni matkę przed nadmierną utratą krwi i niedokrwistością
  6. kontakt SDS ma wpływ na dłuższe i bardziej efektywne karmienie piersią

B. DOBRA TECHNIKA KARMIENIA

technika karmienia   =     pozycja matki i dziecka      +     sposób przystawiania

mechanizm ssania    =    uchwycenie piersi    +      ssanie

Zachowanie dziecka jest instynktowne, oparte na odruchach. Odruch szukania, ssania i połykania u zdrowego donoszonego dziecka funkcjonują automatycznie, natomiast dziecku należy zapewnić warunki, aby mogło prawidłowo uchwycić pierś.

Odpowiednia pozycja matki i dziecka, sposób dostawienia do piersi oraz mechanizm ssania piersi warunkuje prawidłowe pobieranie pokarmu z piersi oraz prawidłowy przebieg laktacji. Ssanie jest rytmicznym ruchem, który jest możliwy dzięki prawidłowej budowie i funkcji całego aparatu oralnego: języka, szczęki, żuchwy, warg i policzków. Od sposobu uchwycenia piersi zależy ułożenie piersi w buzi dziecka i efektywność ssania – pobierania pokarmu.

Reasumując, matka zapewnia dziecku wygodne warunki do podjęcia ssania, natomiast to od dziecka zależy czy będzie ssało pierś prawidłowo i odpowiednio aktywnie i efektywnie.

ZASADY PRAWIDŁOWEJ POZYCJI:

  • Karmienie dziecka może się odbywać w dowolnej pozycji, która jest wygodna dla matki i dziecka i zapewnia skuteczne przystawienie dziecka do piersi.
  • Ciało matki powinno być rozluźnione, w pozycji siedzącej plecy podparte.
  • Dziecko brzuszkiem przylega do ciała matki, twarzą skierowane do piersi („brzuszkiem do brzucha”)
  • Głowa dziecka nie zgina się, nie skręca do piersi, kręgosłup jest wyprostowany (linia ucho-ramię-biodro jest prosta).
  • Głowa, plecy i pośladki dziecka są stabilnie podtrzymywane.
  • Głowa dziecka znajduje się na wysokości piersi, nos naprzeciwko brodawki.
  • Matka podtrzymuje pierś czterema palcami od spodu, kciuk układa na piersi, palce nie dotykają otoczki, nie uciskają piersi (zasada jasne pole dla matki, ciemne dla dziecka).

KIEDY POZYCJA JEST NIEPRAWIDŁOWA:

  • Matka pochyla się nad dzieckiem – przystawia pierś do dziecka, a nie dziecko do piersi; mięśnie są napięte.
  • Przystawianie dziecka zawiniętego w kocyk.
  • Dziecko leży na plecach i skręca głowę do piersi, nie jest podparte poduszkami.
  • Głowa dziecka jest mocno przygięta do klatki piersiowej.
  • Dziecko jest odsunięte od piersi.
  • Ręce matki nie są podparte.
  • Matka podpiera się na łokciu w pozycji leżącej.
  • Pierś jest uchwycona pomiędzy palec wskazujący a środkowy (chwyt papierosowy), palce matki leżą na otoczce.

PRAWIDŁOWY SPOSÓB PRZYSTAWIANIA:

  • Dotykając brodawką ust dziecka, pobudzić odruchowe, szerokie otworzenie buzi.
  • Brodawka w momencie przystawiania powinna być skierowana ku podniebieniu.
  • Gdy buzia jest szeroko otwarta delikatnie przysunąć dziecko do siebie tak, aby otwarta buzia trafiła na pierś.
  • Ocenić, jak dziecko uchwyciło pierś.
  • Jeżeli przystawienie jest nieprawidłowe lub matka czuje ból, trzeba przerwać karmienie wkładając mały palec w kącik ust dziecka i powtórzyć w/w czynności.
  • Bardzo ważne jest, aby podczas przystawienia dziecka do piersi prawidłowo układać rękę na górnej części ciała dziecka. Dłoń matki powinna być ułożona tak, aby obejmowała górną część pleców i kark maluszka. Dotykanie głowy dziecka prowokuje odruchowe zachowania, które mogą istotnie wpływać na skuteczność przystawienia się do piersi.

O PRAWIDŁOWYM UCHWYCENIU PIERSI ŚWIADCZY:

  • Buzia szeroko otwarta, kąt między górną a dolną wargą jest rozwarty i wynosi co najmniej 160°.
  • Brodawka z częścią otoczki szczelnie wypełnia jamę ustną dziecka.
  • Brodawka sięga do granicy podniebienia miękkiego i twardego, jest unieruchomiona.
  • Język obejmuje pierś od spodu i pokrywa dolne dziąsła.
  • Dolna warga wywinięta, górna odchylona.
  • Czubek nosa i broda dotykają piersi.
  • Policzki dziecka są wypełnione, okrągłe.
  • Dziecko wykonuje głębokie i długie ruchy ssące.
  • Matka nie czuje bolesności i pociągania brodawki.

 

O NIEPRAWIDŁOWYM UCHWYCENIU PIERSI ŚWIADCZY:

  • Wąski kąt ust (“karpik”)
  • Uchwycona jest tylko brodawka.
  • Wargi nie są wywinięte.
  • Policzki zapadają się.
  • Słychać cmokanie, mlaskanie.
  • Ssanie jest bolesne i ból nie mija w trakcie karmienia.
  • Po karmieniu brodawka jest spłaszczona, poraniona.
  • “Upycha” pierś w buzi dziecka przez matkę.

Uwaga! U płaczącego dziecka język cofa się i unosi do góry, nie jest możliwe wówczas uzyskanie prawidłowego uchwycenia piersi. Przed przystawieniem maluszka do piersi trzeba go uspokoić.

CO TO ZNACZY, ŻE DZIECKO SSIE PRAWIDŁOWO (EFEKTYWNIE)?

Prawidłowe ssanie piersi to podstawowy czynnik, od którego zależy powodzenie karmienia piersią. Po uchwyceniu piersi dziecko wykonuje płytkie ruchu ssące , by pobudzić wypływ mleka. Gdy mleko zaczyna wypływać, dziecko w miarowym rytmie przerywanym krótkimi chwilami odpoczynku ssie i przełyka. Na początku karmienia serie ssania i przełykania są dłuższe, w miarę upływu czasu skracają się, a wydłużają się przerwy na odpoczynek. Przełknięcie pokarmu powinno następować po 1 – 2  zassaniach.

Dziecko pobiera pokarm prawidłowo, jeśli:

– prawidłowo chwyta pierś

– stwierdza się głębokie ruchy żuchwy a  przełykanie słyszalne jako głoska „k”

– jest aktywne i wykonuje długie serie ssania i połykania w rytmie 1-2 zassania i połknięcie

– czas aktywnego karmienia powinien być odpowiednio długi (przynajmniej 10 min z jednej piersi)

Dziecko nie pobiera pokarmu prawidłowo, czyli KARMIENIE NIE JEST EFEKTYWNE, JEŚLI:

– dziecko jest nieprawidłowo przystawione do piersi, pierś nie wypełnia jamy ustnej dziecka,  język nie pokrywa dziąseł, jest cofnięty; w takim przypadku nie dochodzi do uruchomienia prawidłowego mechanizmu ssania i nie jest możliwe skuteczne zasysanie mleka; pomimo wysiłku dziecko nie pobiera pokarmu z piersi w odpowiedniej ilości.

– dziecko nie jest aktywne – serie ssania i przełykania są krótkie (kilka połknięć – długi odpoczynek), dziecko połyka porcję mleka po kilku (4 i więcej zassaniach) lub odgłos połykania w ogóle nie jest słyszalny

– karmienie trwa kilka minut i dziecko zasypia

PRZYCZYNY ZABURZEŃ MECHANIZMU SSANIA:

– nieprawidłowa technika karmienia, skutkująca nieprawidłowym uchwyceniem piersi

– anomalie anatomiczne jamy ustnej dziecka, np. krótkie wędzidełko podjęzykowe, cofnięta żuchwa, gotyckie podniebienie, rozszczepy

– zaburzenia neurologiczne i nieprawidłowe reakcje odruchowe u dziecka (wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe, słaby odruch ssania, ssanie nieskoordynowanie, kąsanie, brak „uszczelnienia” chwytu piersi)

– wcześniactwo (zaburzenia koordynacji cyklu ssanie-połykanie-oddychanie, mniejszone napięcie mięśniowe i w konsekwencji zbyt słabe ssanie)

– niska masa urodzeniowa w stosunku do wieku płodowego, choroba dziecka, nasilona żółtaczka (osłabienie odruchu ssania)

– zaburzenia spowodowane dokarmianiem butelką, używaniem smoczka czy kapturka

KONSEKWENCJE NIEPRAWIDŁOWEGO SSANIA:

Jeśli mechanizm ssania jest nieprawidłowy, to karmienie nie jest efektywne.

Co to znaczy:

– dziecko nie pobiera pokarmu w sposób właściwy, czyli pomimo nawet częstego dostawiania nie zjada odpowiednich ilości pokarmu, co może prowadzić do nadmiernego spadku masy ciała oraz  niekiedy nasilenia się żółtaczki fizjologicznej, a także rozdrażnienia, płaczu, niepokoju przy piersi, odmawiania piersi. W takiej sytuacji często pojawia się dokarmianie dziecka, które jeśli będzie dłużej stosowane dodatkowo pogłębia nieprawidłowe nawyki i rozleniwia dziecko

– stymulacja piersi jest nieskuteczna i przebieg laktacji może być zaburzony, co skutkuje niewystarczającą produkcją pokarmu

– może dojść do uszkodzenia brodawek, co sprawia, że karmienia stają się bolesne

– nieskuteczne opróżnianie piersi może doprowadzić do obrzęku,  zastoju, zapalenia piersi, zalegania pokarmu, co prowadzi do zaniku pokarmu

Wszystkie w/w sytuacje mogą prowadzić do skrócenia czasu wyłącznego karmienia piersią przy braku właściwego postępowania.

WIĘKSZOŚĆ PROBLEMÓW Z LAKTACJĄ WYNIKA Z NIEPRAWIDŁOWEGO MECHANIZMU SSANIA!

Zarówno sposób przystawiania jak i sposób ssania można skorygować. Jednak im dłużej noworodek utrwala sobie nieprawidłowy nawyk, tym trudniej go od tego odzwyczaić.

Im szybciej zgłosisz się do doradcy laktacyjnego, im szybciej nieprawidłowości zostaną skorygowane, tym skuteczniej zapobiegniesz problemom!

KIEDY UDAĆ SIĘ DO DORADCY LAKTACYJNEGO – TU

C. PRAWIDŁOWE POSTĘPOWANIE W PRZEBIEGU LAKTACJI

Powodzenie w laktacji zależy nie tylko od umiejętności ssania dziecka. Właściwie  rozbudzona laktacja musi się ustabilizować na odpowiednim do potrzeb dziecka poziomie, a następnie zostać utrzymana poprzez właściwe postępowanie.

Najczęstszymi błędami popełnianymi przez matki na wczesnym etapie laktacji są zbyt rzadkie karmienie w ciągu doby, zastępowanie karmień wodą, herbatką, smoczkiem uspokajaczem, zbędne dokarmianie mlekiem modyfikowanym, zbyt wczesne wprowadzanie żywności uzupełniającej. Te i inne błędy powodują skrócenie okresu wyłącznego karmienia mlekiem matki oraz prowadzą do niewystarczającej podaży mleka i szybszego przejścia na karmienie sztuczne. Dlatego wiedzieć jak postępować, a wiedzę czerpać z rzetelnych źródeł.

  1. OKRES STABILIZACJI LAKTACJI (pierwsze 4-6 tygodni):

I doba życia

  • Pierwsze karmienie powinno się odbyć na sali porodowej/pooperacyjnej w kontakcie „skóra do skóry”(pierwsze 2 godziny życia dziecka)
  • Dziecko powinno być przystawione do piersi prawidłowo
  • Jeśli noworodek ssał aktywnie zaraz po porodzie, przez pierwsze 12 godzin życia ma prawo nie podejmować ssania. Należy go jednak zachęcać do podjęcia karmienia po 6 godzinach od porodu
  • W pierwszej dobie życia dziecko może wykazywać obniżoną aktywność

II doba życia

  • Noworodek zgłasza się do piersi co 1-3 godziny lub ssie nieustannie
  • Może chcieć być długo przy piersi
  • Jeśli długo śpi, należy go obudzić najpóźniej po 3 godzinach
  • Częste ssanie warunkuje prawidłowe rozbudzanie laktacji
  • “Nawał pokarmu”, czyli uczucie pełności, ciepła w piersiach pojawia się zazwyczaj ok 2-3 doby (niekiedy później, ale do 6 doby życia), wtedy zaczyna też być słyszalne przełykanie pokarmu przez dziecko

Do końca 6 tygodnia życia

  • Karmienie wyłącznie piersią „na żądanie” (8 – 12 razy na dobę, w tym 1-2 razy w nocy)
  • Karmienie według potrzeb matki (przepełnienie piersi)
  • Należy pamiętać o prawidłowej technice karmienia dziecka, a także dbać o to, aby dziecko było aktywne przy piersi (chłodniej ubierać, pobudzać, głaskać pod bródką, lekko uciskać pierś (kompresja), zmieniać pierś)
  • Karmić tak długo, jak dziecko tego potrzebuje i jest przy piersi aktywne, przynajmniej 10 minut z jednej piersi. Noworodek średnio potrzebuje 20 minut.
  • Po zakończeniu karmienia jedną piersią proponować dziecku drugą. Następne karmienie rozpoczynać od tej drugiej piersi.
  • Odciąganie niewielkiej ilości pokarmu stosować tylko w celu zmiękczenia napiętej otoczki lub dla odczucia ulgi pomiędzy karmieniami
  • Dziecko nie powinno być dopajane czy dokarmiane, jeśli nie wynika to ze wskazań medycznych
  • Dobrze jest unikać stosowania smoczków uspokajaczy, bo obniża się wtedy częstość ssania piersi
  • Dokarmianie tylko w wyjątkowych sytuacjach rzeczywistego niedoboru pokarmu, dobrać ilość i metodę dokarmiania, wycofać się jak najszybciej to możliwe.
  • Do oceny tego  “czy dziecko się najada” służy umiejętność rozpoznawania wskaźników skutecznego karmienia, czyli obserwacja sposobu pobierania pokarmu z piersi,  częstości i długości karmień, ilości oddawanego moczu i stolców, a także tempa wzrastania dziecka. Więcej o WSK – TU 

W pierwszych tygodniach laktacji rytm karmień jest nieregularny, często po południu karmień jest więcej. Po ustabilizowaniu się laktacji regularność jest większa.

  1. DO KOŃCA 6 MIESIĄCA
  • Karmienie wyłącznie piersią „na żadanie” dziecka lub wg potrzeby matki
  • Karmienie w nocy (przynajmniej raz)
  • Nie dopajanie dziecka
  • Możliwe stosowanie smoczka celem uspokojenia dziecka lub do zasypiania po karmieniu
  • Kontynuacja karmienia pomimo: choroby matki lub dziecka, przyjmowania leków i innych sytuacji trudnych. Czy dany lek może być stosowany podczas laktacji można sprawdzić – TU (podlinkować Laktacyjny Leksykon Leków)
  • W każdej sytuacji budzącej niepokój o ilość pokarmu ocenić wskaźniki skutecznego karmienia
  • W sytuacji rzeczywistych przeciwwskazań tymczasowych lub stałych – utrzymanie laktacji poprzez odciąganie pokarmu
  • Bez szkody dla zdrowia, a zwłaszcza jeśli są wskazania ku temu można dopuszczać do nieodżywczego smakowania wartościowych potraw w 5-tym miesiącu, jeśli dziecko wykazuje zainteresowanie i dojrzałość – wyciąga rączkę, podnosi drobinę do ust, próbuje zjeść
  • O wcześniejszym (5,6 mc) wprowadzeniu posiłków uzupełniających może zdecydować tylko lekarz w sytuacji niedostatecznego przyboru masy dziecka
  1. OD 7 MIESIĄCA DO KOŃCA LAKTACJI
  • Częste karmienie piersią „na żądanie” (6-8 razy na dobę)
  • Stopniowe wprowadzanie posiłków uzupełniających

POGOTOWIE LAKTACYJNE

Konsultacje telefoniczne w nagłych sprawach.

tel. 664 914 704